مهندسی هسته ای و پرتو پزشکی

کاربرد این تجهیزات چیست؟

یک شتابدهندۀ خطی (LINAC) یا لیناک یا لینک وسیله ای است که برای پرتو درمانی بیرونی(external beam radiation treatments) برای بیماران سرطانی ، بصورت گسترده به کار می رود. شتابدهنده خطی همچنین در پرتو درمانی های مغز نیز کاربرد دارد. شتابدهنده خطی همچنین می تواند در درمان نقاط خارج مغز هم به کار رود. شتابدهندۀ خطی دوزی یکنواخت از اشعه X را به نقاط توموری بیمار می رساند. این اشعه های X می توانند به تومور سرطانی آسیب بزنند و در نهایت به رفع آن بپردازند.

شتابدهندۀ خطی همچنین در روش IMRT برای درمان سرطان کاربرد دارد.

 

چگونه عمل می کند؟

شتابدهندۀ خطی از تکنولوژی میکروویو استفاده می کند (شبیه چیزی که برای رادار استفاده می شود) برای شتاب دادن به الکترون ها، در قسمتی که "موجبر" نامیده می شود. بعد، این الکترون ها به یک هدف که فلزی سنگین است برخورد می کنند. در اثر این برخورد اشعه های پر انرژی X از این هدف فلزی منتشر می شود. بخشی از این اشعه X ، جمع و منسجم شده تا به تومور بیمار تابانده شود. این پرتو ها از قسمتی از شتابدهنده خارج می شوند که گانتری (gantry) نامیده می شود که طوری طراحی شده می تواند دور بیمار بچرخد کند. مریض روی تخت دراز می کشد و اشعه، در نتیجه چرخش گانتری و حرکت تخت، می تواند از هر زاویه ای به تومور بیمار تابانده شود.

 

کنترل این دستگاه به عهدۀ چه کسی است؟

متخصص سرطان میزان و دوز را برای درمان مشخص می کند. فیزیکدان پرتو پزشک و یک متخصص دوزیمتری چگونگی نایل شدن یه مقدار تجویز شده توسط متخصص سرطان را محاسبه می کنند و زمانی را که بیمار باید تحت پرتو دهی باشد مشخص می کنند. رادیوتراپیست نیز دستگاه را کاربری می کند.

 

ایمنی و سلامت چقدر است؟

سلامت بیماران بسیار مهم است. در زمان درمان رادیو تراپیست ، پیوسته مریض را از طریق یک تلویزیون مدار بسته مشاهده می کند. همچنین میکروفون نیز وجود دارد تا بتواند موارد لازم را در زمان درمان به مریض بگوید. بوسیله همین اشعه های X مرتبا موقعیت بدن بیمار تصویر برداری می شود که مبادا تغییری در مکان بیمار رخ دهد.

اتاق شتابدهندۀ خطی بوسیله سرب و دیوارهای بتونی حفاظت می شود که اشعهX از آنها عبور نکند. رادیوتراپیست باید دستگاه را خارج از اتاق شتابدهنده روشن کند. چون شتابدهنده تنها وقتی که روشن است اشعه تولید می کند در نتیجه در زمان عادی که دستگاه خاموش است خطری ندارد. درواقع، به زنان حامله نیز اجازۀ کار با دستگاه شتابدهنده داده می شود.

شتابدهنده های خطی پیشرفته مجهز به سیستم کنترل داخلی هستند که تا زمانی که شرایط تجویز شده کاملا مهیا نباشد به کار نمی افتند که خود همین باعث ایمنی بیشتر  می شود.

کنترل کیفیت شتابدهندۀ خطی نیز بسیار مهم است. بسیاری از سیستم ها مقدار بیشتر از دوزی را که پزشک اعلام کرده ، منتشر نمی کنند. هر روز صبح قبل از آنکه مریضی مداوا شود ، رادیوتراپیست بوسیله قطعه ای که Tracker نامیده می شود مقدار تشعشع دستگاه را اندازه گیری می کند تا همیشه در حد مجاز باشد. بعلاوه مهندس هسته ای ، تست های هفتگی و ماهانۀ جزیی تری را بر روی دستگاه انجام می دهد.

 

2 نوشته شده در  شنبه چهاردهم مهر 1386ساعت 14:46  توسط نوید خالدی  |